Bạch mao căn
Bạch mao căn
BẠCH MAO CĂN – TÊN KHOA HỌC, CÔNG NĂNG, CHỦ TRỊ VÀ CÁCH DÙNG
Bạch mao căn là vị thuốc được sử dụng trong y học cổ truyền, có công năng lương huyết, cầm huyết, thanh nhiệt và lợi tiểu. Dược liệu có nguồn gốc từ thân rễ đã phơi hoặc sấy khô của cây Cỏ tranh, thuộc họ Lúa (Poaceae).
Theo Dược điển Việt Nam V, Bạch mao căn được sử dụng trong các chứng chảy máu do huyết nhiệt, nhiệt bệnh khát nước, tiểu tiện khó, ít hoặc buốt theo lý luận y học cổ truyền.
1. Thông tin chung về vị thuốc Bạch mao căn
-
Tên dược liệu: Bạch mao căn (Cỏ tranh – Thân rễ).
-
Tên Latin: Rhizoma Imperatae cylindricae.
-
Tên khoa học: Imperata cylindrica (L.) P.Beauv.
-
Họ thực vật: Lúa (Poaceae).
-
Bộ phận dùng: Thân rễ đã phơi hoặc sấy khô.
-
Dạng chế biến: Bạch mao căn cắt đoạn, Mao căn thán (sao tồn tính).
Bạch mao căn có đặc điểm nổi bật là thân rễ dài, hình trụ nhỏ, màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, có nhiều đốt và nếp nhăn dọc đặc trưng.
2. Nguồn gốc và đặc điểm thực vật của Bạch mao căn
Bạch mao căn được thu hoạch từ cây Cỏ tranh, một loài thực vật thân thảo sống lâu năm, phân bố phổ biến tại Việt Nam và nhiều khu vực nhiệt đới.
Cây có thân mọc thẳng, lá dài và hẹp, mép lá sắc, cụm hoa dạng bông chùy với nhiều lông tơ màu trắng bạc.
Hệ thân rễ phát triển mạnh dưới đất, màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, có nhiều đốt và rễ con.
Bộ phận sử dụng làm thuốc là thân rễ nằm dưới đất, được thu hoạch, làm sạch và phơi hoặc sấy khô.
3. Đặc điểm nhận biết dược liệu Bạch mao căn
Hình dạng và kích thước
Thân rễ có hình trụ, dài khoảng 30–40 cm, đường kính 0,2–0,4 cm. Trên thân rễ có nhiều đốt, khoảng cách giữa các đốt thường từ 1–3,5 cm.
Mặt ngoài
Màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, có nhiều nếp nhăn dọc. Tại các đốt thường còn dấu vết của lá vảy và rễ con.
Thể chất và mặt cắt
Dược liệu dai nhưng dễ bẻ gãy tại các đốt. Mặt bẻ có sợi, mặt cắt ngang gần hình tròn, phần giữa thường có khe nứt.
Mùi vị
Bạch mao căn không có mùi rõ rệt, ban đầu vị nhạt, sau có cảm giác ngọt.
Những đặc điểm này giúp nhận biết Bạch mao căn và phân biệt với các loại thân rễ khác.
4. Thu hái và chế biến Bạch mao căn
Theo Dược điển Việt Nam V, Bạch mao căn được thu hoạch vào mùa xuân hoặc mùa thu, khi thời tiết khô ráo.
Sau khi đào lấy thân rễ dưới đất, tiến hành rửa sạch, tuốt bỏ bẹ lá, loại bỏ rễ con rồi phơi khô.
Bạch mao căn cắt đoạn:
Dược liệu được rửa sạch, tẩm nước cho hơi mềm rồi cắt thành các đoạn phù hợp. Sau đó phơi khô và sàng bỏ phần vụn.
Mao căn thán (sao tồn tính):
Lấy Bạch mao căn đã cắt đoạn, sao lửa mạnh đến khi chuyển màu nâu đen nhưng vẫn giữ được tính chất của dược liệu. Phun nước, lấy ra và phơi khô.
Hai dạng chế biến cần được phân biệt rõ khi sử dụng trong các bài thuốc y học cổ truyền.
5. Tính vị, quy kinh của Bạch mao căn
Theo Dược điển Việt Nam V:
-
Tính vị: Cam (ngọt), hàn (lạnh).
-
Quy kinh: Phế, vị, bàng quang.
Trong y học cổ truyền, Bạch mao căn có đặc tính thanh nhiệt, lương huyết và lợi tiểu, thường được sử dụng trong các chứng huyết nhiệt hoặc thấp nhiệt theo biện chứng Đông y.
Việc lựa chọn vị thuốc cần căn cứ vào tình trạng cụ thể của người bệnh.
6. Công năng, chủ trị của Bạch mao căn
Công năng
Theo Dược điển Việt Nam V, Bạch mao căn có các công năng:
-
Lương huyết: Làm mát huyết theo lý luận y học cổ truyền.
-
Cầm huyết: Được sử dụng trong các chứng chảy máu phù hợp với biện chứng Đông y.
-
Thanh nhiệt: Loại trừ nhiệt tà trong cơ thể.
-
Lợi tiểu: Hỗ trợ bài tiết nước tiểu theo lý luận Đông y.
Chủ trị
Bạch mao căn được sử dụng trong các chứng:
-
Thổ huyết, nục huyết.
-
Tiểu tiện ra máu, chảy máu cam do huyết nhiệt.
-
Nhiệt bệnh khát nước, bứt rứt.
-
Hoàng đản.
-
Thủy thũng do viêm thận cấp tính.
-
Tiểu tiện khó, ít, buốt.
Các công năng và chủ trị trên thuộc phạm vi y học cổ truyền. Những biểu hiện như tiểu ra máu, nôn ra máu, bí tiểu hoặc phù do bệnh thận cần được thăm khám kịp thời, không tự điều trị bằng dược liệu.
7. Cách dùng, liều dùng và kiêng kỵ
Liều dùng: Theo Dược điển Việt Nam V, ngày dùng 9–30 g dược liệu khô, dạng thuốc sắc.
Dạng tươi: Liều dùng 30–60 g mỗi ngày theo chuyên luận.
Cách dùng: Thường phối hợp với các vị thuốc khác trong bài thuốc y học cổ truyền, tùy theo chứng trạng và hướng dẫn của người có chuyên môn.
Kiêng kỵ:
-
Người hư hỏa, không có thực nhiệt thì kiêng dùng.
-
Phụ nữ có thai cần thận trọng khi sử dụng.
Không tự ý tăng liều hoặc sử dụng kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
8. Bảo quản dược liệu Bạch mao căn
Bạch mao căn cần được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh tiếp xúc trực tiếp với nước và môi trường có độ ẩm cao.
Dược liệu nên được đóng gói trong bao bì phù hợp, hạn chế tình trạng hút ẩm, biến màu và nấm mốc.
Đối với Bạch mao căn cắt đoạn, cần kiểm tra định kỳ tình trạng dược liệu trong quá trình lưu kho để bảo đảm chất lượng bảo quản.
9. Sản phẩm Bạch mao căn tại Dược liệu Trường Xuân
Công ty Cổ phần Dược liệu Trường Xuân giới thiệu sản phẩm Bạch mao căn phục vụ nhu cầu sử dụng trong lĩnh vực y học cổ truyền.
Thông tin sản phẩm:
-
Tên sản phẩm: Bạch mao căn.
-
Tên Latin: Rhizoma Imperatae cylindricae.
-
Bộ phận dùng: Thân rễ.
-
Dạng sản phẩm: Sơ chế, cắt đoạn.
-
Quy cách đóng gói: Túi 1 kg.
-
Bảo quản: Nơi khô ráo, tránh ẩm.
-
Khách hàng hướng tới: Nhà thuốc, phòng khám YHCT, cơ sở kinh doanh dược liệu.
Khách hàng có thể liên hệ Dược liệu Trường Xuân để tìm hiểu thông tin sản phẩm, nguồn gốc, dạng chế biến và hồ sơ chất lượng tương ứng với từng lô hàng.
DƯỢC LIỆU TRƯỜNG XUÂN – Nguồn dược liệu cho nhà thuốc và phòng khám YHCT.
Website: https://duoclieutruongxuan.com
Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo chuyên môn, không thay thế chỉ định điều trị của bác sĩ.
Thông số kỹ thuật - Bạch mao căn
- Phương pháp bào chế: Sơ chế
- Thành phần: Thân rễ
- Bảo quản: Nơi khô mát