Câu đằng
Câu đằng
CÂU ĐẰNG – TÊN KHOA HỌC, CÔNG NĂNG, CHỦ TRỊ VÀ CÁCH DÙNG
Câu đằng là tên gọi được sử dụng trong kinh doanh dược liệu đối với một số nguồn Câu đằng. Vị thuốc có công năng bình can, tức phong và trấn kinh theo y học cổ truyền. Dược liệu là những đoạn thân hoặc cành mang gai hình móc câu đã phơi hoặc sấy khô, thuộc chi Uncaria, họ Cà phê (Rubiaceae).
Theo Dược điển Việt Nam V, Câu đằng được sử dụng trong các chứng đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, ù tai và sốt cao kinh giật theo biện chứng y học cổ truyền.
1. Thông tin chung về vị thuốc Câu đằng
-
Tên sản phẩm: Câu đằng
-
Tên Latin dược liệu: Ramulus cum Unco Uncariae.
-
Nguồn thực vật theo Dược điển Việt Nam V: Uncaria sp.
-
Loài thường gặp: Uncaria rhynchophylla (Miq.) Miq. ex Havil.
-
Họ thực vật: Cà phê (Rubiaceae).
-
Bộ phận dùng: Đoạn thân hoặc cành mang gai hình móc câu.
-
Dạng chế biến: Sơ chế, cắt đoạn, phơi hoặc sấy khô.
Tên gọi Câu đằng không tự xác định được một loài thực vật duy nhất. Cần đối chiếu tên khoa học với nguồn gốc và hồ sơ định danh của từng lô dược liệu.
2. Nguồn gốc và đặc điểm thực vật của Câu đằng
Câu đằng thuộc chi Uncaria, là nhóm cây leo thường phát triển ở những khu vực rừng và vùng đồi núi có khí hậu nhiệt đới, cận nhiệt đới.
Cây có thân leo dài, cành non thường có tiết diện gần vuông và các rãnh dọc. Lá mọc đối, phiến lá hình bầu dục hoặc thuôn, đầu nhọn.
Đặc điểm nổi bật là tại các đốt thân xuất hiện gai cong hình móc câu. Một số đốt có hai móc đối diện nhau, trong khi những đốt khác chỉ có một móc.
Bộ phận được sử dụng làm thuốc là các đoạn thân hoặc cành mang móc câu, được thu hái và làm khô để tạo thành dược liệu.
3. Đặc điểm nhận biết dược liệu Câu đằng
Hình dạng và kích thước
Dược liệu gồm những đoạn thân hoặc cành ngắn, thường dài 2–3 cm, đường kính 2–5 mm.
Mặt ngoài
Thân có tiết diện gần vuông, màu nâu thẫm. Bề mặt tương đối nhẵn, có các đốt và vết sẹo đặc trưng.
Gai móc câu
Phần lớn mẫu dược liệu có hai móc câu cong xuống, hướng vào phía trong và đối diện nhau. Một số mẫu chỉ có một móc, phía đối diện còn vết sẹo.
Móc câu thường tròn hoặc hơi dẹt, đầu nhọn, phần gốc tương đối rộng.
Thể chất và mặt cắt
Dược liệu có chất cứng, dai. Phần ruột màu trắng vàng hoặc có lỗ rỗng.
Mùi vị
Câu đằng không có mùi rõ rệt, vị nhạt.
Các đoạn cành có gai móc câu đặc trưng là dấu hiệu quan trọng khi nhận biết dược liệu.
4. Thu hái và chế biến Câu đằng
Theo Dược điển Việt Nam V, nguyên liệu được lựa chọn từ những dây Câu đằng bánh tẻ.
Sau thu hoạch, tiến hành cắt lấy các đoạn thân hoặc cành có móc câu theo kích thước quy định, loại bỏ những phần không phù hợp.
Phương pháp sơ chế:
-
Lựa chọn đoạn cành mang móc câu.
-
Loại bỏ lá và tạp chất.
-
Cắt đoạn có kích thước phù hợp.
-
Phơi nắng hoặc sấy ở 50–60°C đến khô.
-
Đóng gói và bảo quản tại nơi khô mát.
Câu đằng thường được sử dụng ở dạng dược liệu cắt đoạn, không cần tẩm sao trước khi dùng nếu không có yêu cầu riêng của bài thuốc.
5. Tính vị, quy kinh của Câu đằng
Theo Dược điển Việt Nam V:
-
Tính vị: Cam (ngọt), lương (mát).
-
Quy kinh: Can, tâm bào.
Trong y học cổ truyền, Câu đằng có công năng bình can, tức phong và trấn kinh, thường xuất hiện trong các bài thuốc dành cho những chứng trạng liên quan đến can phong.
Việc lựa chọn vị thuốc cần căn cứ vào biện chứng Đông y và tình trạng cụ thể của người bệnh.
6. Công năng, chủ trị của Câu đằng
Công năng
Theo Dược điển Việt Nam V, Câu đằng có các công năng:
-
Bình can: Điều hòa can theo lý luận y học cổ truyền.
-
Tức phong: Làm dịu các biểu hiện thuộc chứng nội phong.
-
Trấn kinh: Được sử dụng trong những chứng kinh giật phù hợp với biện chứng Đông y.
Chủ trị
Câu đằng được sử dụng trong các chứng:
-
Đau đầu.
-
Chóng mặt, hoa mắt.
-
Ù tai.
-
Sốt cao kinh giật.
Những công năng và chủ trị trên thuộc phạm vi y học cổ truyền. Đặc biệt, sốt cao kèm co giật là tình trạng cấp cứu, không được tự điều trị bằng dược liệu.
7. Cách dùng, liều dùng và lưu ý
Liều dùng: Theo Dược điển Việt Nam V, ngày dùng 12–16 g.
Cách dùng: Dạng thuốc sắc, thường được phối hợp với những vị thuốc khác theo chỉ định chuyên môn.
Thời gian sắc: Không quá 10 phút theo chuyên luận Dược điển Việt Nam V.
Lưu ý:
-
Không tự ý sử dụng để điều trị tăng huyết áp hoặc các bệnh lý thần kinh.
-
Người đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc có bệnh nền cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
-
Phụ nữ mang thai và trẻ em chỉ sử dụng khi có chỉ định phù hợp.
-
Không tự ý tăng liều hoặc sử dụng kéo dài.
Liều dùng trong Dược điển là thông tin tham khảo chuyên môn, không phải hướng dẫn tự điều trị.
8. Bảo quản dược liệu Câu đằng
Câu đằng cần được bảo quản ở nơi khô, mát.
Dược liệu nên được đóng trong bao bì phù hợp, tránh độ ẩm cao và tiếp xúc trực tiếp với nước.
Trong quá trình lưu kho, cần kiểm tra định kỳ tình trạng màu sắc, độ khô và dấu hiệu nấm mốc.
9. Sản phẩm Câu đằng tại Dược liệu Trường Xuân
Công ty Cổ phần Dược liệu Trường Xuân giới thiệu sản phẩm Câu đằng phục vụ nhu cầu sử dụng trong lĩnh vực y học cổ truyền.
Thông tin sản phẩm:
-
Tên sản phẩm: Câu đằng
-
Tên Latin dược liệu: Ramulus cum Unco Uncariae.
-
Bộ phận dùng: Đoạn thân hoặc cành mang móc câu.
-
Dạng sản phẩm: Sơ chế, cắt đoạn.
-
Quy cách đóng gói: Túi 1 kg.
-
Bảo quản: Nơi khô mát, tránh ẩm.
-
Khách hàng hướng tới: Nhà thuốc, phòng khám YHCT và cơ sở kinh doanh dược liệu.
Khách hàng có thể liên hệ Dược liệu Trường Xuân để tìm hiểu nguồn gốc, loài thực vật, dạng chế biến và hồ sơ chất lượng tương ứng với từng lô hàng.
DƯỢC LIỆU TRƯỜNG XUÂN – Nguồn dược liệu cho nhà thuốc và phòng khám YHCT.
Website: https://duoclieutruongxuan.com
Thông tin bài viết mang tính chất tham khảo chuyên môn, không thay thế chỉ định điều trị của bác sĩ.
Thông số kỹ thuật - Câu đằng
- Phương pháp bào chế: Sơ chế
- Thành phần: Cành mang móc câu
- Bảo quản: Nơi khô mát