ĐỖ TRỌNG

Tên khoa học: Cortex Eucommiae

Bộ phận dùng: Là vỏ thân đã phơi hoặc sấy khô của cây Đỗ trọng Eucommia ulmoides Oliv., thuộc họ Đỗ trọng (Eucommiaceae).

TCCL: Dược điển Trung Quốc 2020.

Phương pháp bào chế

Sơ chế

Thu hoạch vào tháng 4 đến tháng 6, chọn cây sinh trưởng tốt, bóc lấy vỏ thân, loại bỏ lớp vỏ thô bên ngoài, xếp phẳng, ép nhẹ cho vỏ thẳng, sau đó phơi hoặc sấy khô.

Trước khi sử dụng, làm sạch, rửa nhanh nếu cần, làm ẩm cho mềm rồi thái thành miếng hoặc cắt sợi, sau đó phơi hoặc sấy khô.

Chế biến

Đỗ trọng sao muối (盐杜仲)

Lấy phiến Đỗ trọng, trộn đều với nước muối theo tỷ lệ quy định, ủ cho ngấm, sau đó sao đến khi bề mặt có màu sẫm và các sợi nhựa màu trắng bạc xuất hiện rõ khi bẻ. Để nguội.

Đỗ trọng sao muối có tác dụng bổ can thận, cường gân cốt mạnh hơn và thường được dùng trong các bệnh lý thuộc thận hư.

Tính vị, quy kinh

• Tính vị: Vị ngọt; tính ôn.
• Quy kinh: Can, Thận.

Công năng, chủ trị

Công năng : Bổ can thận. Cường gân cốt. An thai. Hạ huyết áp (được ghi nhận trong nghiên cứu dược lý hiện đại).

Chủ trị : Can thận hư. Đau lưng, đau gối, yếu gân cốt. Chân tay yếu mỏi. Thai động bất an. Động thai do can thận hư. Tăng huyết áp thuộc thể can thận hư theo y học cổ truyền.

Cách dùng thông thường

Dùng sắc uống hoặc phối hợp với các vị thuốc khác trong các bài thuốc y học cổ truyền.

Đỗ trọng sống thường dùng để bổ can thận, cường gân cốt, trong khi Đỗ trọng sao muối thường được ưu tiên khi điều trị các chứng thận hư, đau lưng mỏi gối và thai động bất an.

Liều dùng

Ngày dùng từ 6 g đến 15 g.

Liều lượng có thể điều chỉnh theo thể bệnh và chỉ định của thầy thuốc.

Lưu ý an toàn quan trọng / Kiêng kỵ

• Thận trọng khi dùng cho người âm hư hỏa vượng hoặc thực nhiệt nếu không có chỉ định phù hợp.
• Người đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp nên theo dõi huyết áp khi dùng phối hợp vì Đỗ trọng có thể góp phần làm hạ huyết áp.
• Theo Dược điển Trung Quốc 2020, không có chống chỉ định đặc hiệu được ghi trong chuyên luận; việc sử dụng cần căn cứ vào biện chứng luận trị và tình trạng lâm sàng của người bệnh.

Ghi chú

Theo Dược điển Trung Quốc 2020, Đỗ trọng là vỏ thân của Eucommia ulmoides Oliv., là vị thuốc bổ can thận và cường gân cốt rất quan trọng trong y học cổ truyền Trung Quốc. Đặc điểm nhận biết nổi bật của dược liệu là khi bẻ vỏ xuất hiện nhiều sợi nhựa màu trắng bạc (gutta-percha) nối giữa hai mặt gãy, đây là dấu hiệu đặc trưng để nhận biết và đánh giá chất lượng dược liệu. Đỗ trọng thường được phối hợp với Tục đoạn, Tang ký sinh, Ngưu tất, Thục địa hoàng trong các bài thuốc điều trị đau lưng, mỏi gối, gân cốt yếu, thai động bất an và các chứng can thận hư. Theo Dược điển Trung Quốc 2020, dược liệu phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về cảm quan, định tính, định lượng, độ ẩm, tro toàn phần và các chỉ tiêu chất lượng khác theo quy định của chuyên luận.